Σχέδιο

Η προέλευση των σχεδίων που χρησιμοποιήθηκαν για την ύφανση των χαλιών , ταυτίζεται με τις περιοχές που ζούσαν οι ταπητουργοί . Κάθε περιοχή , ανέπτυξε τα δικά της σχέδια , για δικούς της λόγους . Τα χρώματα αλλά και τα υλικά που χρησιμοποίησαν , αντιπροσώπευαν τη δική της ιστορία , γεωγραφία και πολιτισμό .Τα σχέδια ποικίλουν από πολύ απλά , με θρησκευτικά σύμβολα , σε πολύ διακοσμημένα , λουλουδάτα και ζωικά μοτίβα .Αυτά τα μοτίβα , είναι συχνά , πολύ χαρακτηριστικά και προσδιορίζουν το όνομα του χαλιού .

Μερικά σχέδια που συχνά υφαίνονται σε συγκεκριμένη περιοχή , μένουν στη μνήμη . Αυτά τα σχέδια , αφήνονται κληρονομιά , από τη μια γενιά στην άλλη .

 

Για παράδειγμα , στο Αφγανιστάν , το πιο χαρακτηριστικό Αφγανικό σχέδιο , είναι το πολυγωνικό , γνωστό μοτίβο της Μπουχάρας με τον όρο GUL ή ίχνος από πατημασιά του ελέφαντα , όπως συχνά ονομάζεται .Τα χρώματα είναι σκούρα και κυρίως , κόκκινα . Πιο λεπτά και καλοδουλεμένα χαλιά , υφαίνονται στην περιοχή BELUTCH , στα σύνορα της Περσίας και Αφγανιστάν . Στην Κίνα , η ύφανση χειροποίητων χαλιών κόμβων , ήλθε από τη Μογγολία το 1279 . Αρχικά , τα σύμβολα , χρησιμοποιήθηκαν από την Ταοϊστική θρησκεία και το Βουδισμό . Αργότερα , οι Κινέζοι ταπητουργοί , αντέγραψαν το , στολισμένο με λουλούδια , AUBUSSON , σχέδιο , από τη Γαλλική αυλή του Λουδοβίκου 14ου .Η Θιβετιανή ύφανση , ξεκινά γύρω στο 1000 μ.Χ. , όταν η τέχνη του χαλιού, ήταν έκφραση θρησκευτικής πεποίθησης . Τα σχέδια τους , παραμένουν απλά, χρησιμοποιώντας μοτίβα που ο συμβολισμός τους είναι ακόμη καθαρός . Σε έναν Θιβετιανό, το χαλί ήταν κομμάτι από τη ζωή του – το χρησιμοποιούσε για να κάθεται και να κοιμάται σε αυτό. Αυτό, μας δείχνει ότι, παρ’ όλο που το χαλί είναι καλλιτέχνημα , έχει και πρακτικότητα. Πρέπει να σημειωθεί, ότι μερικά σχέδια, είναι εύκολο να υφανθούν, έχοντας το σχέδιο στη μνήμη του υφαντουργού. Τα περισσότερα όμως , είναι δύσκολα και υπάρχουν διάφοροι τρόποι, με τους οποίους μεταφέρονται τα σχέδια στον αργαλειό.

 

Μια συνηθισμένη μέθοδος αποτύπωσης των σχεδίων, είναι το γνωστό σχεδιάγραμμα με τα μικρά τετραγωνάκια, που ελαφρώς διαφέρουν από το μιλιμετρέ χαρτί. Κάθε μικρό τετραγωνάκι, χρωματίζεται και δηλώνει το χρώμα ενός κόμβου. Το σχέδιο αυτό, κρέμεται στον αργαλειό, πάνω από το υφαμένο μέρος του χαλιού, για να το βλέπει ο ταπητουργός . Ένας άλλος τρόπος σχεδίασης , είναι η κωδικοποιημένη , γραπτή γλώσσα Talim που οδηγεί τον ταπητουργό , να διαλέγει τα χρώματα και των αριθμό των κόμβων .Αυτός ο τρόπος , απαιτεί ένα αναγνώστη της παλιάς αυτής γραφής – συνήθως , ηλικιωμένο και έμπειρο – κι έναν ή περισσότερους τεχνίτες , που υφαίνουν σε έναν ή σε ξεχωριστούς αργαλειούς , το ίδιο σχέδιο χαλιού .

 

Η ύφανση, γίνεται με σειρές από κόμβους . Η αρχή και το τέλος της σειράς – που αρχίζουν και καταλήγουν αντίστοιχα οι ούγιες του χαλιού – θα στερεωθούν , με διάφορους τρόπους , πάνω στο στημόνι .Οι ούγιες , φθείρονται πιο εύκολα από τα υπόλοιπα μέρη του χαλιού . Γι’ αυτό και πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην κατασκευή τους . Συνήθως , στις άκρες της βάσης του χαλιού , δηλαδή στο στημόνι , βάζουμε πιο γερό νήμα που αγκαλιάζεται από το υφάδι πολλές φορές . Η ούγια , στη συνέχεια , ενισχύεται από μάλλινη κλωστή προβάτου ή κατσίκας ή σπάνια, μεταξιού. Το τελείωμα του χαλιού, τα κρόσσια , μπορεί να γίνουν με πολλούς τρόπους . Γενικά, λίγο πριν τα κρόσσια, γίνεται ένα πλέξιμο στημονιού και υφαδιού, που μοιάζει με ύφανση κιλιμιού, γι’ αυτό λέγεται και “κιλιμλίκι” . Τέλος, οι άκρες του στημονιού, δένονται με τέτοιο τρόπο, ώστε να στερεώσουν το “κιλιμλίκι”. Έτσι , αποφεύγεται το ξήλωμα του χαλιού.

Μπορεί κανείς να διακρίνει ένα χειροποίητο από ένα μηχανοποίητο χαλί ;

Βεβαίως , γιατί στο μηχανοποίητο , φαίνονται πολλές φορές οι βελονιές ή τα γαζιά της μηχανής . Επίσης , το σχέδιο, είναι συχνά θόλο, αόριστο, χωρίς ευκρίνεια και καθαρότητα. Στο πίσω μέρος του χαλιού, υπάρχουν απόλυτα ίσιες, γαζωμένες γραμμές ύφανσης. Τα κρόσσια , είναι σχεδόν πάντα γαζωμένα και προσθετά, και όχι στην άκρη του στημονιού που “βγαίνει” από το χαλί .

Ένας άλλος πρακτικός τρόπος γαι να διακρίνουμε ένα χειροποίητο από ένα μηχανοποίητο χαλί, είναι ότι το πρώτο διπλώνει εύκολα σε σχήμα πακέτου ενώ το δεύτερο είναι αδύνατο να διπλωθεί πολλές φορές.